Y tế Tây Ninh chủ động phòng chống bệnh do Virus Napah
Virus Napah đang gây lo ngại tại các nước Nam Á và Đông Nam Á trong bối cảnh dịch đang được ghi nhận tại Ấn Độ. Phóng viên có buổi trao đổi với Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Tây Ninh – Bác sĩ (Bs.) chuyên khoa II Huỳnh Hữu Dũng xoay qua việc phòng chống bệnh do Virus Napah.
Phóng viên (PV): Bác sĩ vui lòng giải thích cho độc giả về đặc điểm của Virus Napah?
Bs. Huỳnh Hữu Dũng: Nipah là loại virus lây truyền từ động vật như dơi, lợn sang người hoặc từ người bị nhiễm bệnh sang người khác. Virus cũng được tìm thấy ở một số động vật nuôi khác như ngựa, dê, cừu, mèo, chó.
Virus này được tìm thấy lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia và Singapore, gây ra dịch bệnh với tỷ lệ tử vong 40-90%. Năm 2001, bang Siliguri, Ấn Độ ghi nhận ổ dịch virus Nipah ở một cơ sở y tế. Một đợt bùng phát dịch Nipah năm 2018 ở Kerala, Ấn Độ, giết chết 17 người. Năm 2021, cũng tại Ấn Độ báo cáo 01 người chết, năm 2023 ghi nhận 02 ca tử vong.
Theo WHO, loài dơi Pteropus, hay còn gọi là dơi ăn quả, là vật chủ tự nhiên của virus. Virus Nipah chủ yếu bùng phát ở Nam Á và Đông Nam Á. Một số quốc gia tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm virus Nipah là Australia, Bangladesh, Thái Lan, Philippines, Campuchia, Ghana, Indonesia và Madagascar có nguy cơ lây nhiễm Virus Nipah cao vì có ổ chứa tự nhiên của virus. Đến nay Việt Nam chưa ghi nhận ca nhiễm Nipah nào.
PV: Thưa bác sĩ, như vậy có khả năng virus Nipah gây bệnh bùng phát trên diện rộng?
Bs. Huỳnh Hữu Dũng: Dù virus Nipah gây chết người, nhưng hiện tại chưa có bằng chứng cho thấy nó có khả năng lan rộng ra ngoài khu vực con người hoặc gia súc tiếp xúc với dơi nhiễm bệnh. Tuy nhiên, sự bùng phát virus Nipah có thể là dấu hiệu cho thấy động vật hoang dã đang mất dần môi trường sống do sự xâm nhập của con người. Điều này thu hẹp khoảng cách giữa hai loài, làm tăng nguy cơ lây truyền các bệnh khác loài.
Điều đáng quan tâm là tuy hệ số lây nhiễm của virus Nipah tương đối thấp, chỉ khoảng 0.33, thấp hơn nhiều so với COVID-19, song tỷ lệ tử vong khi mắc bệnh lên đến 40-75%, thậm chí 90%.
PV: Virus Nipah lây nhiễm qua người như thế nào thưa bác sĩ?
Bs. Huỳnh Hữu Dũng: Virus Nipah có thể lây truyền cho người khi tiếp xúc trực tiếp với động vật bị nhiễm bệnh, ví dụ dơi hoặc lợn, hoặc chất dịch cơ thể của chúng bao gồm máu, nước tiểu hoặc nước bọt.
Đường lây thứ hai là tiêu thụ các sản phẩm thực phẩm bị ô nhiễm bởi chất dịch cơ thể của động vật bị nhiễm bệnh như nhựa cây hoặc trái cây bị ô nhiễm bởi nước tiểu hoặc nước bọt của con dơi bị nhiễm bệnh.
Cuối cùng, tiếp xúc gần với người bị nhiễm Nipah hoặc chất dịch cơ thể của họ bao gồm các giọt nước mũi hoặc đường hô hấp, nước tiểu hoặc máu.
PV: Thưa bác sĩ, bệnh nhân có những nguy hiểm gì nếu bị lây nhiễm Virus Nipah?
Bs. Huỳnh Hữu Dũng: Bệnh có thể gây ra tình trạng phù não và các tổn thương sức khỏe lâu dài. Biểu hiện của bệnh là sốt và sưng não. Triệu chứng xảy ra trong khoảng 4 đến 14 ngày kể từ khi cơ thể nhiễm virus.
Bệnh thường khởi phát bằng các triệu chứng giống cúm như sốt, đau đầu, đau cơ và đau họng, nhanh chóng chuyển biến nặng sang chóng mặt, rối loạn ý thức, buồn ngủ, lú lẫn và viêm não cấp tính. Một số bệnh nhân nhiễm trùng khoang ngực. Trong trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân có thể co giật và hôn mê sâu chỉ sau 24-48 giờ. Khoảng 20% người sống sót phải chịu di chứng thần kinh vĩnh viễn như thay đổi nhân cách hoặc rối loạn co giật.
Người lớn tuổi, nam giới và người có bệnh về hô hấp khả năng nhiễm Virus Nipah cao hơn.
PV: Chúng ta có thể làm gì để phòng ngừa việc lây nhiễm này thưa bác sĩ?
Bs. Huỳnh Hữu Dũng: Theo WHO, hiện chưa có vaccine phòng ngừa và thuốc điều trị đặc hiệu chống virus Nipah. Cách duy nhất để người bệnh có thể phục hồi là nghỉ ngơi, bổ sung nước và điều trị các triệu chứng khi chúng xuất hiện.
Mỗi người có thể phòng ngừa lây truyền virus Nipah bằng cách rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước. Tránh tiếp xúc gần với dơi hoặc lợn bị bệnh, tránh những nơi dơi thường trú ngụ. Không ăn trái cây bị rụng hoặc có dấu hiệu bị động vật cắn; rửa sạch, gọt vỏ trái cây và nấu chín rau, củ trước khi ăn. Tránh uống nước nhựa cây như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến. Tránh tiếp xúc với máu hoặc chất dịch cơ thể của bất kỳ người nào được biết là bị nhiễm Nipah.
Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah. Với người đi từ vùng dịch về, trong vòng 14 ngày nếu có các triệu chứng đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế. Lúc này, người bệnh nên hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế. Người xung quanh hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc vật phẩm ô nhiễm, sử dụng đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ hoặc mắc bệnh.
PV: Ngành Y tế tỉnh Tây Ninh có những biện pháp gì để phòng ngừa, ngăn chặn căn bệnh này thưa bác sĩ?
Bs. Huỳnh Hữu Dũng: Để chủ động phòng chống sự lây truyền và xâm nhập mầm bệnh từ nơi khác vào địa phương, ngành Y tế tỉnh duy trì giám sát 24/7 người nhập cảnh tại các cửa khẩu quốc tế để phát hiện sớm các trường hợp sốt hoặc có dấu hiệu nghi ngờ, từ đó có phương án xử trí kịp thời. Trong đó, tăng cường giám sát người nhập cảnh từ các vùng đang bùng phát dịch.
Ngành cũng chú trọng công tác truyền thông về đường lây và triệu chứng của bệnh đến cộng đồng. Chủ động xây dựng các phương án phòng chống dịch, trong đó tập trung công tác giám sát, quản lý, điều trị bệnh nhân (nếu có) để khoanh vùng, xử lý nhanh nhất có thể, hầu giảm đến mức thấp nhất sự lây lan của mầm bệnh ra cộng đồng.
PV: Xin cảm ơn bác sĩ.
Nuôi dơi là nghề mang lại thu nhập khá nhưng nguy cơ lây nhiễm virus Nipah rất cao nhất là trong giai đoạn hiện nay.
(Nguồn: Trung tâm KSBT tỉnh Tây Ninh)
Bùi Thị Thùy Mai